13. Het nut van een hoog richtgetal
Als u nog geen losse flitser bij uw reflexcamera gekocht hebt, vraagt u zich misschien wel af waarom u dat überhaupt zou doen. De meeste reflexcamera's hebben tegenwoordig immers een ingebouwde flitser, overigens een uitvinding van Pentax. Zo'n ingebouwde flitser moet u echter eerder zien als een noodhulpje dan een volwaardige flitser, daarvoor is de kracht van de flitser -aangegeven met het zogenaamde richtgetal- te laag. Het richtgetal geeft aan wat het maximale bereik van de flitser is bij een bepaalde diafragmawaarde (standaard opgegeven bij ISO 100). Het is de vermenigvuldiging van die twee, dus diafragmawaarde * reikwijdte = richtgetal. Andersom kunt u dus uit het opgegeven richtgetal simpel uitrekenen wat de reikwijdte van de flitser is bij een bepaald diafragma. Die reikwijdte is het richtgetal gedeeld door de diafragmawaarde. Bij een ingebouwde flitser met richtgetal 12 tot 14, is die reikwijdte dus niet zo spectaculair: bij bijvoorbeeld diafragma 5.6 haalt u net iets meer dan 2 meter en zelfs bij 2.8 haalt u nog maar een metertje of vier. Een groter richtgetal is dus geen overbodige luxe, maar hoe groot is groot genoeg?
Als u alleen een groter richtgetal wilt om een grotere reikwijdte te halen, dan is een richtgetal van rond de 30 al behoorlijk ruim. Hiermee haalt u immers een reikwijdte van meer dan zeven meter bij f/4.0 en nog steeds meer dan vijf meter bij f/5.6. Bovendien kunt u ook altijd nog een gevoeligere film nemen. Bij ISO 200 wordt het richtgetal 1,4x zo groot en bij ISO 400 zelfs 2x zo groot. Wat is dan het nut van een zeer krachtige flitser als de Pentax AF 500FTZ, die een richtgetal van maar liefst 50 haalt? Zo vaak zult u niet in zeer grote zalen flitsfoto's staan te maken.
Het antwoord moeten we niet zoeken in binnen flitsen, maar juist buiten. In een eerdere tip hebben we het begrip 'invulflitsen' al eens behandeld, maar hebben we niet stilgestaan bij een belangrijk technisch probleem bij deze methode van flitsen: de beperking van de combinatie flitser en buitenlicht. Stel dat we een invulflits willen maken in een situatie overdag, waarbij de gewone meting 1/250 sec bij f/8.0 aangeeft. Omdat de meeste camera's een flitssynchronisatie hebben 1/125 sec, moeten we dit veranderen naar 1/125 met f/11. Maar bij diezelfde f/11 is de reikwijdte van onze flitser uiteraard vrij beperkt, want dat is dus het richtgetal gedeeld door 11! Bij een flitser met richtgetal 30 is de reikwijde van de invulflits dus minder dan drie meter als we 'vol' willen flitsen (zie ook de tip over invulflitsen) en zelfs bij een geringe invulflits zal de reikwijde hooguit vier tot vijf meter zijn. Gebruikt u een camera met een nog tragere flitssynchronisatie, bijvoorbeeld een middenformaatcamera als de Pentax 645N (synchronisatie bij 1/60 sec), dan wordt het probleem alleen nog maar groter. Een gevoeligere film nemen helpt nu niet en de flitssynchronisatie is een vast gegeven, dus is de enige oplossing een zo krachtig mogelijke flitser gebruiken.
